Dalak

İşlev

Dalak kanın filtresi ve bağışıklık sisteminin döner kavşağıdır. Kırmızı pudranın kordon ve sinüsleri yaşlanan alyuvarları ayıklar — demirlerini geri dönüşüme gönderir — beyaz pudra kökleri ise kanda taşınan kapsüllü bakterilere karşı antikor yanıtı başlatır. Vücuttaki trombositlerin yaklaşık üçte biri her an dalakta yedek bekler.

Arkada 9–11. kaburgalara yaslanır (“1, 3, 5, 7, 9–11 kuralı”: 1×3×5 inç, 7 ons, 9–11. kaburgalar); bu yüzden künt karın travmalarında en sık yaralanan organdır — yırtılan bir dalak ağır kanayabilir; bazen kapsül altında kan birikirken bir süre bekledikten sonra da kanama başlar.

Kan dolaşımı

Çölyak gövdeden çıkan lienal (splenik) atardamar; lienal ven, üst mezenterik venle (SMV) birleşerek portal veni oluşturur.

Sinir beslenmesi

Çölyak pleksustan sempatik lifler; sol diyafram yarımını tahriş eden kan, frenik sinir üzerinden ağrıyı sol omuza yansıtır (Kehr belirtisi).

Klinik önemi

Dalak yırtılması

Sol alt kaburga travmasına tansiyon düşüklüğü de eşlik ediyorsa hızlı görüntüleme şarttır — gecikmiş kapsül yırtılması, yaralanmadan günler sonra da ortaya çıkabilir.

Dalak büyümesi (splenomegali)

Portal tansiyon yüksekliği, kan kanserleri ve hemoliz dalak şişirir; çok büyümüş dalak kendiliğinden yırtılma riski taşır.

Splenektomi sonrası sepsis (OPSI)

Dalak yokken kapsüllü mikroplar hücum eder — pnömokok, menenjokok ve Hib'a karşı aşılanma ömür boyu süren bir sigortadır.