Hipofiz bezi

İşlev

Hipofiz — endokrin orkestrasını yöneten, bezelye büyüklüğünde bir general — sapıyla (infundibulum) hipotalamustan sarkar ve kemikli Türk eyeri (sella turcica) içinde durur. Arka lobu beyin dokusudur: hipotalamusun ürettiği oksitosini ve ADH'yi depolar, salgılar. Ön lobu ise portal kandaki hipotalamus salgılatıcı hormonlarının yönlendirmesiyle altı hormon salgılar: büyüme hormonu, prolaktin, ACTH, TSH, FSH ve LH.

Bu ikili yapı onu sinirsel ve hormonal kontrolün kavşağı yapar — vücudun ritmi, stresi, büyümeyi ve üremeyi en ince biçimde bütünleştirdiği yer. Üstünde optik kiazma (göz sinirlerinin çaprazı) yer alır; bez şiştiğinde önce bu çaprazı sıkıştırır.

Kan dolaşımı

İç karotisten üst ve alt hipofizer arterler; portal sistem hipotalamusun komutunu iletir.

Sinir beslenmesi

Hipotalamo-hipofizer yol (arka lob); ön lobun doğrudan sinir kontrolü yoktur.

Klinik önemi

Hipofiz adenomu

İyi huylu tümörler optik kiazmayı sıkıştırır (iki yanı temporal hemianopsi) ya da hormon salgılar — prolaktinomada memeden süt gelmesi (galaktore), fazla büyüme hormonunda akromegali, fazla ACTH'da Cushing sendromu.

Sheehan sendromu

Kanamalı şokun ardından doğum sonrası hipofiz enfarktüsü — süt gelmemesi ilk ipucudur.

Diabetes insipidus (şekersiz diyabet)

ADH eksikliği böbrekleri sele boğar — seyreltik idrarla birlikte çok idrara çıkma (poliüri) ve aşırı su içme (polidipsi).